จากกรณีการเพิกถอนสถานะสมาคมฌาปนกิจสงเคราะห์ในหลายจังหวัดช่วงที่ผ่านมา กระแสความกังวลได้ขยายวงกว้างในหมู่สมาชิกทั่วประเทศ ล่าสุด กระทรวงพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ ได้ออกมาชี้แจงว่า การเลิกสมาคมดังกล่าวเป็นอำนาจของนายทะเบียนท้องที่ในแต่ละพื้นที่ ตามที่กำหนดไว้ในพระราชบัญญัติการฌาปนกิจสงเคราะห์ พ.ศ. 2545 โดยกฎหมายระบุเงื่อนไขการเพิกถอนไว้ 3 กรณีหลัก ได้แก่

1. ที่ประชุมใหญ่ลงมติให้เลิก

2. นายทะเบียนท้องที่สั่งให้เลิกตามมาตรา 52 ยกตัวอย่างเช่น ในกรณีที่มีพฤติการณ์ที่ทำให้เห็นว่าการดำเนินกิจการของสมาคมฌาปนกิจสงเคราะห์นั้นเป็นไปโดยทุจริต และนายทะเบียนท้องที่ได้สอบสวนพฤติกรรมดังกล่าวแล้ว มีเหตุผลเป็นที่เชื่อถือได้ หรือมีพฤติการณ์ที่ทำให้เห็นว่าการดำเนินกิจการของสมาคมฌาปนกิจสงเคราะห์ไม่อาจดำเนินต่อไปได้ ไม่ว่าโดยเพราะเหตุใด ๆ

3. ศาลสั่งให้เลิกตามมาตรา 54 ทั้งนี้ หากนายทะเบียนท้องที่เพิกเฉยหรือไม่ปฏิบัติตามมาตรา 52 เมื่อผู้มีส่วนได้เสียร้องขอศาลอาจสั่งให้เลิกสมาคมชำระสงเคราะห์นั้นได้

ภายหลังเกิดกระแสความกังวลเกี่ยวกับการเพิกถอนสถานะสมาคมฌาปนกิจสงเคราะห์ หลายฝ่ายตั้งคำถามสำคัญว่า หากสมาคมต้องเลิกกิจการ สมาชิกที่ส่งเงินสมทบมาอย่างต่อเนื่องจะสามารถขอรับเงินคืนได้หรือไม่

ตามหลักเกณฑ์ที่กำหนดไว้ในพระราชบัญญัติการฌาปนกิจสงเคราะห์ พ.ศ. 2545 ระบุว่า เมื่อสมาคมฌาปนกิจสงเคราะห์ต้องเลิกไม่ว่าด้วยเหตุใด จะต้องเข้าสู่กระบวนการชำระบัญชี โดยคณะกรรมการและเจ้าหน้าที่ของสมาคมมีหน้าที่ดูแลรักษาทรัพย์สินทั้งหมดไว้ จนกว่าผู้ชำระบัญชีจะเข้าดำเนินการและเรียกส่งมอบทรัพย์สินอย่างเป็นทางการ

ทั้งนี้ ภายหลังการชำระบัญชีเสร็จสิ้น หากปรากฏว่ามีทรัพย์สินเหลืออยู่ กฎหมายกำหนดชัดเจนว่า ไม่สามารถนำมาแบ่งคืนให้แก่สมาชิกได้ ทรัพย์สินดังกล่าวจะต้องโอนไปยังสมาคมฌาปนกิจสงเคราะห์อื่น หรือโอนไปยังนิติบุคคลที่มีวัตถุประสงค์ด้านการกุศลสาธารณะ ตามที่ระบุไว้ในข้อบังคับของสมาคม หรือตามมติของที่ประชุมใหญ่ ในกรณีที่ข้อบังคับไม่ได้กำหนดไว้ และที่ประชุมใหญ่ไม่ได้มีมติในเรื่องดังกล่าว ทรัพย์สินที่เหลือจะตกเป็นของแผ่นดินตามกฎหมาย

อย่างไรก็ตาม ในกรณีของเงินสงเคราะห์ล่วงหน้า สมาชิกอาจมีสิทธิได้รับคืนเท่าที่สมาชิกผู้นั้น ยังไม่ตกอยู่ในความผูกพันที่จะต้องจ่ายเงินสงเคราะห์ตามที่จ่ายล่วงหน้าไว้ให้แล้ว แต่หากสมาคมนำไปจ่ายเป็นเงินสงเคราะห์ให้แก่ผู้รับเงินของสมาชิกที่เสียชีวิตหมดแล้ว สมาชิกจะขอคืนหรือเรียกคืนไม่ได้